H ευθύνη μίας γενιάς

Kεντρική θέση στη θεωρία μου έχουν η χαρτογράφηση της νοοτροπίας με την οποία προσέγγισε τη θάλασσα η γενιά της μεταπολίτευσης και η ερμηνεία για το πώς οι Ελληνες απνεϊστές ψαροκυνηγοί σπατάλησαν την ιδεολογική περιουσία τους, αφήνοντας στο μειλίχιο τέρας της εύθυμης κατανάλωσης να διαχειριστεί όλα τα κρίσιμα θέματα του μεσογειακού βυθού. Η δυτική υποβρύχια αλιεία έπαψε να είναι ελκυστική στους πολίτες γιατί δεν κατόρθωσε να αντισταθεί και η ίδια στον κυρίαρχο τρόπο ζωής. Ο στόχος της, η «εκτόνωση» του λευκού μεσοαστού με τα αταβιστικά «ένστικτα», εκτός τόπου και χρόνου, τα Συνθήματα, η αυθημερόν μετάβαση και επιστροφή από μακρινά νησιά «χάριν δύο καρτεριών το σούρουπο», παρωχημένα και σε πολλά σημεία εξοργιστικά, η Ιστορία της, δημιουργούσε μάλλον αποστροφή παρά έλξη -ακόμη και φόβο- εξαιτίας των εξαλειπτικών τεχνικών όταν ο ψαράς ανακάλυπτε αναπαραγωγικές συναθροίσεις ψαριών σε φωλιές ή συναντούσε κορυφαίους θαλάσσιους θηρευτές που ψυχαναγκαστικά θα πυροβολούσε. Ομως η Μεσόγειος χρειάζεται τους ψαροτουφεκάδες της!

Ολοι γνωρίζουν την υποχώρηση του υποβρύχιου ψαρέματος με άπνοια στη χώρα μας προς όφελος παράνομων, μη επιλεκτικών, καταχρηστικών τεχνικών αλιείας που λυμαίνονται ατιμώρητες μαφίες στα ελληνικά πελάγη. Αν έχουν έτσι τα πράγματα, η απνεϊστική ψαροσύνη έχει τώρα την πιο κρίσιμη αποστολή στην ιστορία της: να εξακριβώσει στο πεδίο ποια είδη απειλούνται πραγματικά να μπουν στην κόκκινη λίστα (ένα επιστημονικό κατόρθωμα από μόνο του λόγω της «φευγαλέας» συμπεριφοράς των ψαριών), να επιλέξει από τα αλιευτικά αποθέματα τα λιγότερο ευάλωτα είδη, δημιουργώντας εκ νέου ένα κίνημα σεβασμού στη θάλασσα, ανανεώνοντας ριζικά αρχές, στόχους και συνθήματα. Τα γεγονότα επιβεβαιώνουν ότι η ελπίδα μου δεν είναι αστήριχτη. Αρκετές ριζοσπαστικές ιδέες όπως η έμφαση στο καμάκωμα ειδών που δεν προκαλούν τον φθόνο στους ιθαγενείς επαγγελματίες όπως η δύσκολη παλαμίδα, η αξία του παλμαρές με διαφορετικά είδη (όπου η πλειονότητα δεν φωλιάζει...) την οποία πρωτοανέδειξε ο καινοτόμος Ιταλός πρωταθλητής Massimo Scarpati, αναδύθηκαν στην ιδεολογική έρημο της Μεταπολίτευσης, αν και ήταν μειοψηφικό ρεύμα στο κυρίαρχο πολιτισμικό κλίμα μέσα στο οποίο ο καθένας από εμάς κολύμπησε και ψάρεψε. Δυστυχώς, καθώς το σινάφι των ψαροκυνηγών είναι σαν τη θάλασσα ρευστό και όχι στέρεο, περισσότερο αποδομημένο παρά καλά οργανωμένο, ακέφαλο και χωρίς σαφή κατεύθυνση, αυτοί που υιοθετούσαν μια στάση κριτική στον εθιστικό κύκλο της κατανάλωσης και αρνούνταν ότι η εξαλειπτική βουλιμία αποτελεί την αναπόφευκτη μοίρα του εξελιγμένου ψαροτουφεκά, δεν έβρισκαν χώρο έκφρασης στα περιοδικά της εποχής. Τώρα που όλοι επιτέλους συμφωνούμε ότι έκλεισε οριστικά ο κύκλος του «ψαροτούφεκου της Μεταπολίτευσης», μπορούμε να ρωτήσουμε ποιον ρόλο έπαιξαν τα άρθρα και οι Ελληνες αρθρογράφοι υποβρυχίου ψαρέματος. Η εικόνα που προκύπτει αναδρομικά είναι τόσο ξεκάθαρη ώστε δεν γίνεται να καθυστερήσουμε την απάντηση για λόγους τακτικής. Με λίγες εξαιρέσεις, από εκείνες που υπάρχουν πάντα και παντού, η μεταπολιτευτική ψαροτουφεκάδικη αρθρογραφία βρέθηκε πολύ κατώτερη των περιστάσεων, έχοντας παραδοθεί ηδονικά στο τραγούδι των σειρήνων, στη στριγκή λαγνεία του lifestyle, με το φτενό πρόσχημα της «ρεαλιστικής» καταγραφής βιωμάτων αυτοβιογραφικού χαρακτήρα. Στις χειρότερες των περιπτώσεων, τα ψάρια είχαν πιαστεί με εξαναγκαστικό βράχωμα λόγω πρόκλησης συνειδητού βολάγματος. Η αρθρογραφία πέρασε από έναν ανέμελο και εγωπαθή αμοραλισμό σε μια ψυχαναλίζουσα ενδοσκόπηση κατά την οποία σπάνια μαθαίναμε πώς οι συγκεκριμένοι ερασιτέχνες ψαράδες έβγαζαν το ψωμί τους, αλλά και όταν το μαθαίναμε δεν είχε σημασία, γιατί η δουλειά τους δεν επηρέαζε σχεδόν καθόλου τη ζωή τους και τη στάση τους, την ίδια στιγμή που ήταν βουλιμικοί καταναλωτές των πάντων, από ψάρια και εισαγόμενο πανάκριβο εξοπλισμό μέχρι ταξίδια ανά τα ελληνικά νησιά, που και αυτά δεν ήταν παρά τροφές που καταπίνονταν αμάσητες, μόνο και μόνο για να κάνουν εντυπωσιακότερο τον κατάλογο των «εμπειριών» με κορυφαίους θηρευτές των οποίων τα πτώματα θα σύρονταν στα ασβεστωμένα καλντερίμια δίκην ρωμαϊκού θριάμβου. Το προκατειλημμένο βλέμμα του ψαροκυνηγού Πώς θα γιατρευτούμε από την αρρώστια της παράδοξης τυφλότητας του ψαροκυνηγού; Συχνά απαιτείται αμερόληπτη απόσταση και περισυλλογή. Εναν ολόκληρο χρόνο δάσκαλος στη Φολέγανδρο, ανέγγιχτο νησί τότε, νησί του μέτρου σε όλα, έπαιρνα το φουσκωτάκι και καβαντζάριζα τη Χρυσοσπηλιά με τον νου αφοσιωμένο στον -μεγάλο- ροφό. Φοβερός κάβος! Και ατελείωτος για ένα μικρό βαρκάκι... Τριγύρω μου όχι κυματισμός, αλλά βρασμός, καθώς τα νερά αναπηδούσαν σε τόσο μεγάλο μάκρος χωρίς διαφυγή πουθενά. Ο κλυδωνισμός της βάρκας θύμιζε «το δάρσιμο του γαλάτου» ή ακόμα το χτύπημα με τη βολαχτήρα που κάνουν οι ψαράδες για να τρομάξουν τα ψάρια και να μπουν στο δίχτυ. «Γκρεμνοί αψηλοί διακόσια μέτρα και περισσότερο, γεμάτοι νεροφαγές, και από κάτω τα νερά μελανά και αναστατωμένα. Φυτά του βράχου: φραγκοσυκιά, κάππαρη, αγκάθια που δεν ξέρω το όνομά τους. Πετούμενα: γεράκι, αγριοπερίστερο, αλκυόνα ή μπιρμπίλι της θάλασσας». Ο Ζήσιμος Λορεντζάτος, πιο υποψιασμένος απ' τον αρχάριο δύτη, δεν έστρεφε το βλέμμα του μόνο στο νερό. Αναζητώντας απάντηση στο αρχαιοελληνικό ερώτημα «ποιος είναι για τον άνθρωπο ο άριστος βίος», φουντάρισε αρόδο τον Ιούνη του 1975 στην αγκάλη Αγιος Νικόλαος, κολύμπησε, ξεμεσημέριασε, το απόγεμα μπήκε στο λιμάνι της Φολέγανδρος και ανέβηκε στο διπλό χωριό, ένα από τα ωραιότερα στις Κυκλάδες. «Το βράδυ ζυμωτό ψωμί, ρετσίνα σπιτικιά, κατσίκι στα κάρβουνα, σκόρδο, ντοματοσαλάτα με κρεμμύδι, γιδίσιο τυρί, αβγά μάτια με λάδι - ο πολιτισμός μας στα μονιμότερα συστατικά του. Η κηπουρική ένα με την ψαρική, αυτή ένα με την αρχιτεκτονική και όλα ένα με τη θρησκεία, με τη γλώσσα, με τον κύκλο της ζωής και του θανάτου, με τον ουρανό και τη γη. Ο κρίκος ατόφιος: φίδι ουροβόρο. Κανένα κυκλαδίτικο χωριό για μένα σαν τη Φολέγανδρο, τέτοια αρχοντιά, ταπείνωση, πάστρα.» Τώρα, που δεν κινδυνεύει για τους Νεοέλληνες μονάχα ο άριστος αλλά κινδυνεύει γενικά ο βίος, σκέφτομαι την πατρίδα σαν τον δύτη που ατύχησε, έπεσε έξω και γελάστηκε στους υπολογισμούς του καθώς άλλαξε το πλάνο κατάδυσης παρασυρμένος απ' το τρόπαιο. Σαν τον δύτη που αγνόησε τους περιορισμούς. Είναι ορισμένα τα πράγματα που σου επιτρέπει η Μεσόγειος (αλλά εκτιμώ και άλλες θάλασσες...). Μια στραβή κίνηση παραμικρή και όλα μπορούν να πέσουν στην άβυσσο. Οι κάτοικοί της το γνώριζαν αυτό ορισμένες εποχές και πίστεψαν, έχτισαν, έζησαν και μίλησαν ανάλογα. Αλλες πάλι εποχές αστόχησαν και δοκίμασαν πράματα άλλα, που δεν σου τα επιτρέπουν μήτε ο ουρανός, μήτε η γη, μήτε η θάλασσα του τόπου. Που «δεν τα σηκώνει ο τόπος», καθώς λέμε. Μια τέτοια εποχή φαντάζει και η δική μας στα περισσότερα καμώματά της εδώ σήμερα. Παραγνώρισε τα ορισμένα εκείνα πράματα που σου επιτρέπει το πνεύμα του τόπου - παραγνώρισε το επιτρεπόμενο και ήλθε η Νέμεσις για μια ύβρη που αποτύπωσε με οξυδέρκεια ο Δημοσιογράφος Κώστας Καββαθάς σε ένα νησάκι του Αργολικού, τη Δοκό, πριν από 20 χρόνια: «H θάλασσα είναι ακίνητη. Σαν κρύσταλλο. Kοιτάζω το βυθό. Eίναι γεμάτος με αντικείμενα που πετάνε οι νεόπλουτοι απ' τα σκάφη τους, αλλά και ο ''αγνός'' λαός όπου του καπνίσει. Αλουμινένια κουτιά μπίρας (αμερικανικής ως επί το πλείστον) που ''ζουν 500 χρόνια, πλαστικές μπουκάλες, σακούλες, ποτήρια και πιάτα (που ζουν 200;), προφυλακτικά, σερβιέτες, καρέκλες, ψαροπέδιλα, ακόμα και στρώματα! H εικόνα δεν είναι καλύτερη στην παραλία. Κρυμμένες έντεχνα πίσω απ' τα βραχάκια οι πλαστικές σακούλες με τα αποφάγια και τ' απορρίμματα των νεοβαρβάρων που εξέδραμαν το περασμένο Σαββατοκύριακο. Σίγουρα, γι' αυτό το σκουπιδαριό στη μέση του πουθενά, υπεύθυνη είναι η... τοπική αυτοδιοίκηση (που δεν το μαζεύει) ή οι... Tούρκοι. Ποτέ οι εθνικά υπερήφανοι Ελληνες. H αντανάκλαση του ήλιου στο ακίνητο νερό με ''στραβώνει''. Tα μάτια δακρύζουν. H εικόνα με τα σκουπίδια χάνεται και δίνει τη θέση της σε μια άλλη, ακίνητη, παγωμένη όλα αυτά τα χρόνια σ' ένα μικρό συρταράκι της μνήμης. Mια χρυσή παραλία στη Σκόπελο της δεκαετίας του '60. Kάθομαι στο μπαλόνι μιας πρωτόγονης ''Kαλεγκάρι'' κι ετοιμάζομαι να πέσω για ψάρεμα. Οχι με μπουκάλες που, τα τελευταία χρόνια, χρησιμοποιούν οι άνετοι που ''πέφτουν'' απ' τα πενηνταοχτάρια και εβδομηντάρια των -φοροδιαφευγόντων- γονιών τους, αλλά με ελεύθερη κατάδυση. Γυρνώντας πίσω στη μηχανή του χρόνου, βλέπω τη θάλασσα ''τζάμι'' και ένα βυθό που σφύζει από ζωή. Σαργοί, σάλπες και κοκάλια μπαινοβγαίνουν στις τρύπες των βράχων. Ενα δυο μεγάλα χταπόδια κάνουν περιπολία και στην άμμο, έξω απ' τα θαλάμια τους λιάζονται ροφοί ενώ στους πάγκους μπαινοβγαίνουν μεγάλοι σαργοί. M' αργές, ευλαβικές κινήσεις, βάζω τη στολή, τη ζώνη με τα βαρίδια, τη μάσκα και πέφτω στο νερό. H θάλασσα, καθαρή, διάφανη και ζεστή (μολονότι είναι 6 το πρωί) με κάνει να αισθάνομαι σαν έμβρυο στη μήτρα. Ετσι δεν είναι; Aπ' αυτή δεν ξεκίνησε κάθε μορφή ζωής; Kολυμπάω και ακούω τους ήχους της: Tο μακρινό πατ-πατ από κάποιον μαλκότσι (το εργοστάσιο που έφτιαχνε τους καλύτερους ντίζελ θαλάσσης στη Mεσόγειο και που έφτιαξε τον πρώτο εξακύλινδρο πετρελαιοκινητήρα στην Eλλάδα έκλεισε από τους λαδωμένους χαρτογιακάδες του Δημοσίου κι απ' τα χρέη στις τράπεζες), τον ηψίσυχνο ήχο απ' τις μηχανές του πλοίου της γραμμής, το διάλογο του ήλιου με τους βράχους της ακτής. Mε την πρώτη κατάδυση στα 10 μέτρα αισθάνομαι ότι πια δεν κολυμπάω, αλλά αιωρούμαι σ' ένα υγρό σύμπαν. Mε τη δεύτερη στα 15 δε σκέπτομαι πια σαν άνθρωπος, αλλά σαν... ψάρι. Tα καλοκαίρια με το ψαροντούφεκο φέρνουν γνώση, πείρα και, το κυριότερο, σεβασμό στο υγρό στοιχείο. O καλός ψαροντουφεκάς δεν εισβάλλει στη θάλασσα. Tην επισκέπτεται, αφού πρώτα χτυπήσει -ευγενικά- την πόρτα της. Κάθε βόλτα στο βυθό δε συνιστά επιθετική πράξη, αλλά επίσκεψη στο σπίτι ενός καλού φίλου. Mα, σκοτώνουν οι... φίλοι; Και βέβαια... Αν πρώτα καταφέρουν να κατεβούν στα 16-18 μέτρα και να μείνουν εκεί όσο χρειάζεται για να χτυπήσουν το ψάρι. Εκεί σας θέλω όλους εσάς με τους πανάκριβους εξοπλισμούς κατάδυσης που δεν αφήνετε ''λέπι'' ψαρεύοντας με μπουκάλες. Nα αισθάνεσαι, να σκέπτεσαι και να ενεργείς σαν ψάρι. Tότε μόνο έχεις το δικαίωμα να κυνηγήσεις ένα... συνάδελφο. Kι αν εκείνος είναι έξυπνος, γρήγορος και... μάγκας και χωθεί σε καμιά τρύπα, θα γλιτώσει...!» Μην πυροβολείτε τους μεγάλους θηρευτές! Μια από τις έντονες εφηβικές μου αναμνήσεις ως ιεροσπουδαστής στο Αγιονόρος έχει να κάνει με τους ροφούς που αντίκρισα στην κουβέρτα ενός ναργιλετζίδικου το καλοκαίρι της αποφοίτησής μου. Λόγω της ασθένειας που έπληξε όχι μόνο τα σφουγγάρια αλλά και τα αγριοσφούγγαρα (όπως το εξαιρετικό για τη δόλωση κιούρτων αρικέλι) το ελληνικό κράτος μοίρασε άδειες επαγγελματικής αλιείας με ψαροτούφεκο σε σφουγγαράδικα. Οι δύτες τους άλλαξαν τα εφοδιασμένα με την πεντάαινα κοντόκαννα όπλα τα οποία χρησιμοποιούσαν για να καμακώνουν ψάρια προς ιδιοκατανάλωση ή για δώρο, με μακρύκαννα λαστιχοβόλα που συλλαμβάνανε τα μαυρόψαρα από αρκετά μέτρα απόσταση και η αγορά και φύλαξή τους ήταν τετρασφράγιστο μυστικό αφού στην Ανατολική Μεσόγειο, σε αντίθεση με τη Βόρεια Αμερική, ελάχιστοι χρησιμοποιούσαν ακόμα τέτοια όπλα. Εκείνο το απόγευμα του Ιούλη μέτρησα πάνω από σαράντα κουφάρια μαύρων ροφών από τους οποίους ένας τριαντάκιλος σφάδαζε, χτυπημένος κάτω από το μάτι. Ημουν αποσβολωμένος για πολλούς λόγους. Γιατί έως τότε πίστευα ότι δεν υπήρχαν τόσο πολλοί ροφοί στη γειτονιά μου. Γιατί πίστευα ότι ο μεγάλος μαύρος ροφός είναι ψάρι που το καλοκαίρι αρέσκεται στα κατρακύλια της πρώτης ή δεύτερης αποχής και όχι στις βαθιές τραγάνες που ο Γερο-Νούφριος έπιανε τα σκαθάρια. Κυρίως σοκαρίστηκα επειδή έως τότε πίστευα, βλέποντας τις λείες του Γερο-Νούφρη και του Παπαγρηγόρη, ότι οι συνέπειες της παρουσίας του ανθρώπου στα παράκτια οικοσυστήματα δεν ξεφεύγουν από αυτές των τριτογενών καταναλωτών, της φώκιας, του δελφινιού, του καρχαρία... Δεν χωρούσε αμφιβολία ότι αυτοί οι άνθρωποι ήταν υπερθηρευτές. Ετειναν να υπερεκμεταλλεύονται τη λεία τους αφού σύμφωνα με τον δύτη Γιάννη Βλάχο, «στα χρόνια που ακολούθησαν την πρώτη καταστροφή, δεν απόμεινε παρά το ένα πέμπτο των ροφών της ξέρας...». Οι συνέπειες ήταν αξιοσημείωτες. Ο Κωνσταντινοπολίτης Δημήτρης Γκαλών, ιστορικός ερευνητής των ελληνικών ναυαγίων πριν από λίγα χρόνια εντόπισε στα βαθιά της απομονωμένης βραχονησίδας Σύρνα των Δωδεκανήσων το καράβι που μετέφερε τους Εβραίους Ελληνες στην Παλαιστίνη. Οι φωτογραφίες του ναυαγίου αποδείκνυαν την απουσία μεγάλων ψαριών. Στην εύλογη απορία μας, απάντησε: «Είναι κρανίου τόπος και οι συνήθεις ναργιλετζήδες που συνάντησα στη βραχονησίδα παραπονέθηκαν πως πια πεινάνε!... Εχοντας πραγματοποιήσει καταδύσεις άνω των χιλίων σε όλους τους ωκεανούς διαπίστωσα τις ανεπανόρθωτες ζημιές που έχουν προκληθεί στο θαλάσσιο οικοσύστημα του Ελληνικού Αρχιπελάγους. Ειδικά μετά την αρρώστια που έπεσε στα σφουγγάρια, ορδές ολόκληρες ζουν από την παράνομη αλιεία, αφήνοντας νεκρό τον τόπο από 'κεί που περνούν. Είναι μια κατάσταση τραγική, αν υπολογίσει δε κανείς και τους δυναμιτιστές γίνεται ακόμα τραγικότερη. Βρέθηκα φέτος το καλοκαίρι στους Παξούς για καταδύσεις και δεν είδα λέπι. Καθαρά γαλάζια και κοφτά νερά, εκπληκτική ορατότητα, υποθαλάσσιες σπηλιές, ιδανικές τραγάνες, ένας περίγυρος εκπληκτικός και ούτε ένα ψάρι. Ψέματα, κάπου είδαμε έναν μικρό σκορπιό πάνω στον οποίο επικεντρώθηκαν αμέσως όλα τα βλέμματα, καθώς τα φλας των φωτογραφικών μηχανών τον έφεραν στα όρια της τύφλωσης...». Το πώς θα μετρήσουμε, όμως, την ανθρώπινη επίδραση στο οικοσύστημα του μεσογειακού υφάλου είναι ένα τεράστιο θέμα. Ο Σπύρος Σφενδουράκης, αναπληρωτής καθηγητής Οικολογίας στο Πανεπιστήμιο της Κύπρου, είναι πιο καθησυχαστικός: «Θα πρέπει κανείς να έχει συνεχώς στον νου του το εύρος σε χρόνο και χώρο των παρατηρήσεων αλλά και πως τοποθετεί τον δύτη στο οικοσύστημα. Το να εξετάσουμε σήμερα το ναυάγιο και έπειτα από 20 χρόνια να διαπιστώσουμε μια απώλεια ενός είδους ή μια αύξηση των αριθμών ενός άλλου δεν μας λέει πολλά. Τα ευρήματά μας δεν θα απεικονίζουν παρά δύο μικρές στιγμές αυτού του οικοσυστήματος. Τα οικοσυστήματα δεν βρίσκονται σε σταθερή κατάσταση αλλά είναι σε διαρκή εναλλαγή». Την άποψη του καθηγητή Σφενδουράκη έρχεται να επιβεβαιώσει η παρατήρηση αρκετών παλαίμαχων δυτών που ψάρεψαν τη Βόρεια Ελλάδα τη δεκαετία του '70. Για πολλά χρόνια ήταν πρακτικά εξαφανισμένα τα νεογέννητα ροφαδάκια μέχρι που ξαφνικά το 1987-88 υπήρξε μια έκρηξη γεννήσεων. Το φαινόμενο συνδέεται αιτιοκρατικά με τη μαζικοποίηση της δραστηριότητας υποβρύχιου ψαρέματος που κατάστρεψε τις τελετουργίες αναπαραγωγής στους ρηχούς οικοθώκους μέχρι που αυτοί ανέκαμψαν εντυπωσιακά στις τροκάδες, σύμφωνα με μαρτυρίες επαγγελματιών «κοραλλάδων». Αν από αυτά τα εδραία ψάρια του μεσογειακού υφάλου ήταν εξαρτημένη η επιβίωση των σφουγγαράδων που έπρεπε να κερδίσουν πολύτιμο χρόνο ώσπου να μετατρέψουν τα αλιευτικά φθίνουσας απόδοσης σε ξιφιάδικα, παραγαδιάρικα ανοιχτής θαλάσσης και επιχειρήσεις που επένδυαν στον αναρριχητικό και αλιευτικό τουρισμό, η Ηγεμονία που άσκησε το κυρίαρχο μεταπολιτευτικό μοντέλο υποβρύχιας αλιείας δεν είχε το παραπάνω ηθικό πλεονέκτημα. Γιατί ήταν κυρίως τα χρόνια της επίπλαστης ευημερίας όπου η απόκτηση και διατήρηση της περήφανης ταυτότητας του υποβρύχιου ψαρά σήμαινε τη σταθερή σύλληψη πολλών μεγάλων θαλάσσιων θηρευτών από αστούς που δεν ήταν εξαρτημένοι οικονομικά από αυτήν τη λεία και έτσι μπορούσαν να επιβιώνουν ακόμα κι αν οδηγούσαν τη λεία τους σε εξαφάνιση. Στην αρχή, σχηματικά γύρω στο 1990, δεν ήταν προφανές ότι η απώλεια των μεγάλων θηρευτών θα είχε αποτελέσματα τύπου ντόμινο και πως θα παρέσυρε το σύνολο του οικοσυστήματος στην καταστροφή. Επιπροσθέτως, οι μεγάλοι ροφοί δεν είναι εύκολο να μεταφερθούν στα εργαστήρια και να μελετηθούν! Για να μπορέσει κάποιος να εκτιμήσει την επίδρασή τους στα οικοσυστήματα θα πρέπει να τους παρακολουθεί επί σειρά ετών. Η «θανατική καταδίκη» του ροφού οδήγησε στην εξαΰλωση της αυλής του: Σαργοί, κακαρέλοι, παντελήδες, σε μεγάλο βαθμό εγκατέλειψαν τα βράχια για να βρουν καταφύγιο στις φυκιάδες και εάν στα νησιά προσθετόταν και η ατιμώρητη νυχτερινή αλιεία για συναγρίδες, το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό: Ενας μαγαζάτορας καταδυτικού εξοπλισμού που έβαλε λουκέτο λίγους μήνες πριν από τη δήλωση προσφυγής στην τρόικα του Γ. Παπανδρέου από το Καστελόριζο, μου διεκτραγωδούσε την απογοήτευση των νέων πελατών του οι οποίοι αντίκριζαν συνεχώς έρημους βυθούς. Την αποκατάσταση του πεσμένου ηθικού ανέλαβε μια εύπορη τάξη ψαροκυνηγών, η οποία με βίντεο και άρθρα μετατόπισε εκείνη την περίοδο το μαγιάτικο σε εμβληματικό είδος. Ηταν μια πύρρεια νίκη στον ταξικό πόλεμο, προσωρινή όμως, καθώς οι εύποροι ερασιτέχνες ανταγωνίζονταν τα παντοδύναμα γρι-γρι ημέρας. Τελικά, οι διθύραμβοι του πλανεμένου Δήμου για μια φωτογραφία μαγιάτικων αναρτημένη σε σελίδα κοινωνικής δικτύωσης έναντι των ντόπιων κεφάλων που σου χαρίζονταν μόνο αν σκυλοπνιγόσουν στο σουέλ, κατέληξε να είναι ο επιθανάτιος ρόγχος του μεταπολιτευτικού μοντέλου. Κυρίως επειδή επισκοτιζόταν στις φωτογραφίες και τα βίντεο η πραγματικότητα. Οτι μια αργόσχολη τάξη, με άπλετο χρόνο και χρήμα για ορυκτά καύσιμα, μπορεί ανέμελα να αναζητεί στις μακρυσμένες βραχονησίδες του Αιγαίου τα θερμά, σταθερά σε θερμοκρασία αλλά και παραγωγικά νερά που χρειάζεται το μαγιάτικο για την ωοτοκία του. Σήμερα, η επιστημονική έρευνα έχει βελτιώσει τις γνώσεις μας γύρω από αυτό το μεταναστευτικό είδος, απομυθοποιώντας ότι η αλιευτική προσπάθεια για τη σύλληψή του απαιτεί ικανότητες διακεκριμένου δύτη. Με τη βοήθεια ηλεκτρονικής σήμανσης μελέτες έχουν δείξει ότι τα μαγιάτικα επιστρέφουν στην περιοχή όπου γεννήθηκαν για να γεννήσουν τα αβγά τους. Βασικό ρόλο στη διατροφή αλλά και στη διαδικασία της αναπαραγωγής των μαγιάτικων παίζουν οι συγκεντρώσεις χλωροφύλλης-α που εντοπίζονται στις θάλασσες. Τα συγκεκριμένα ρεύματα, ανιχνεύσιμα μέσω των πράσινων χρωστικών που «βάφουν» το νερό, αν και η κίνησή τους δεν ξεπερνά τα λίγα χιλιόμετρα ημερησίως, έχουν διάρκεια ζωής εβδομάδων, με αποτέλεσμα να επιτρέπουν την ανάπτυξη μακροβιότερων πλαγκτονικών ειδών (ζωοπλαγκτόν), τα οποία με τη σειρά τους έλκουν μικρά και μεγαλύτερα ψάρια. Για άλλη μια φορά στην ιστορία της Μεσογείου, ο άνθρωπος, ο οποίος έχει αντικαταστήσει άλλους υπερθηρευτές, είναι ο μόνος μεταξύ αυτών που μπορεί να σχεδιάσει το είδος της επίδρασης που θέλει να έχει σε ένα οικοσύστημα. Καθώς οι ίδιοι οι ψαροκυνηγοί νιώθουν την καυτή ανάσα των γρι-γρι ημέρας που εξαφανίζουν τα αποθέματα των μαγιάτικων με απίστευτους ρυθμούς, για ακόμη μια φορά η «κατηραμένη Δύση», με επικεφαλής τον δρ Ζαν-Νοέλ Ντριόν, επιστημονικό υπεύθυνο στο JRC της ευρωπαϊκής επιτροπής για την αλιεία παίρνει μέτρα κατασκευάζοντας χάρτες με τα μέτωπα χλωροφύλλης-α. «Οι χάρτες αυτοί όμως δεν είναι διαθέσιμοι για τον καθένα, ενώ τα στοιχεία που περιλαμβάνουν απαιτούν επιστημονικές γνώσεις», εξηγεί ο δρ Ντριόν. «Οι απαραίτητες πληροφορίες βρίσκονται δηλαδή στα κατάλληλα χέρια για την καταπολέμηση της παράνομης αλιείας. Επιπλέον οι χάρτες αυτοί θα μπορούσαν να οδηγήσουν στον έλεγχο της ψαριάς των αλιευτικών και στην ενίσχυση της προστασίας θαλάσσιων περιοχών». Οι ψαροτουφεκάδες που εδώ και λίγα χρόνια βγαίνουμε απ' το νερό χωρίς να έχουμε πατήσει τη σκανδάλη ήμασταν οι πρώτοι που αναγνωρίσαμε την ανάγκη να προστατευθούν οι ελληνικές θάλασσες απ' την καταχρηστική υπεραλιεία. Ο Νίκος Καμπάνης, εκλέκτορας της Εθνικής ομάδας Υ/Β κυνηγιού, επισκέφθηκε πρόσφατα την τουριστική Μαγιόρκα και αντιπαραθέτει την πλούσια σε αλιεύματα ισπανική παραλία με τη φτώχεια του Σαρωνικού: «Ο βυθός εκεί είναι πολύ πιο πλούσιος, αφού εκεί ο κόσμος προφανώς δείχνει σεβασμό στην ίδια του την αυτοσυντήρηση και δεν καταστρέφει τα ψάρια της ακτογραμμής του. Τι να συζητάμε τώρα, κάθε χρόνο, η αλιευτική τράπεζα αυτή ''τρώει'' δύο και τρεις αγώνες ψαροτούφεκου και την ψαρεύουν οι καλύτεροι του κόσμου. Τσαμπιά οι σαργοί των 300 γραμμαρίων κάθε χρόνο απ' τους αθλητές. Και κάθε χρόνο έχει και πιο πολλούς [σαργούς]. Και όμως η τράπεζα αυτή δεν καταλαβαίνει τίποτα απλώς και μόνο επειδή το ψαροτούφεκο από μόνο του δεν μπορεί να κάνει ζημιά». Ο Μανώλης Μπαρδάνης, ιδιοκτήτης του Νaxos Diving Center, καταλήγει σε παρόμοια συμπεράσματα αν και διακρίνει το παράδειγμα της Δυτικής Κέρκυρας την οποία γνώρισε όταν εργαζόταν εκεί για 3 τουριστικές περιόδους στο Calypso diving center: «Σε πολλά καταδυτικά σημεία της Κέρκυρας νομίζεις ότι βρίσκεσαι σε ενυδρείο. Σμήνη εκατοντάδων μελανουριών (που ταΐζονται για χρόνια) συμπεριφέρονται με φρενίτιδα και αν κρατάς λίγο ψωμί δαγκώνουν και τα δάχτυλά σου. Ανάμεσά τους και σαργοί, σκάροι, μανάλια και κάποια σκαθάρια, περισσότερο όμως επιφυλακτικά τα τελευταία. Αρχικά μου φάνηκε αδιανόητο ότι έχει ψάρια...». Ζητώντας κάποια ερμηνεία μου απαντά: «Οι Κερκυραίοι όμως δεν πέρασαν τουρκική κατοχή. Πολιτισμικά είναι αρκετά μπροστά. Ετσι δεν ψαρεύουν και πολύ τα ψάρια στη θάλασσα, αλλά κυρίως ψαρεύουν "τα ψάρια στη στεριά" [τον τουρισμό]. Mόνο μια φορά άκουσα δυναμίτη όσο ήμουν εκεί...». O φίλος μου Μανώλης στην αγωνιώδη προσπάθειά του να βρει καταδυτικά σημεία στη Νάξο που θα φιλοξενούσαν έστω έναν μεγάλο θαλάσσιο θηρευτή τον οποίο θα επιδείκνυε με καμάρι στους Βορειοευρωπαίους αυτοδύτες συχνά ήταν μάρτυρας ατιμωτικών ολοκαυτωμάτων στον κοντινό θαλάσσιο χώρο. Οχι παράδοξο αφού η απληστία, όπως έχουν δείξει οι κοινωνιολόγοι, δεν είναι ίδιον του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής αλλά προ-καπιταλιστικών κοινοτιστικών δομών που διέπουν τη νομή του θαλάσσιου πλούτου, η κάρπωση του οποίου στη «βαθιά» ελληνική ύπαιθρο είναι συχνά μια ακόμη πηγή προσοδοφορίας, όχι πια των παραδοσιακών ψαράδων που κοντεύουν να εξαφανιστούν αλλά τοπικών μαφιών. Κώστας Προμπονάς - Νότια Χίος πηγη http://www.ethnos.gr/entheta.asp?catid=23380&subid=2&pubid=63685803